Stel je voor: je loopt door een straat na een fikse hoosbui. Bij de traditionele riolering zie je water met bakken de straatkolken instromen, de rioolbuizen onder de grond zitten stampvol, en ergens verderop pompt een gemaal dit water met man en macht naar een waterzuivering of direct het oppervlaktewater in.
▶Inhoudsopgave
Het is een systeem dat decennialang heeft gewerkt, maar onder druk staat door klimaatverandering. Tegelijkertijd zie je steeds vaker groene greppels in de berm, de zogenaamde wadi’s, die het water opvangen en langzaam laten wegzakken. Dit is de strijd – of beter gezegd: de samenwerking – tussen de harde, gesloten riolering en de zachte, open infiltratie.
In dit artikel duiken we in de verschillen tussen wadi’s, infiltratieriolering en de traditionele riolering.
We kijken niet alleen naar hoe ze werken, maar vooral naar waarom de keuze voor één systeem steeds vaker verandert in een combinatie van beide.
De Traditionele Riolering: De Harde Kern
De traditionele riolering is het standaard systeem dat we allemaal kennen. Het bestaat uit gesloten buizen onder de grond, meestal gemaakt van beton of PVC.
De functie is helder: afvoer. Wanneer het regent, stroomt het hemelwater via de straatkolken direct het riool in.
Dit systeem is gebaseerd op de gedachte van “wegwezen”. Snel het water van de straat af, de pijp in, en het zo snel mogelijk elders lozen. In veel oudere wijken is dit nog steeds een gescheiden stelsel: een buis voor vuil water (afkomstig van toiletten en keukens) en een aparte buis voor regenwater.
In nieuwbouwwijken is vaak sprake van een gemengd stelsel, waar alles door dezelfde buis stroomt. Het grote voordeel van dit systeem is de betrouwbaarheid.
Het werkt, ongeacht de bodemgesteldheid. Zandgrond of kleigrond? De buis leidt het water netjes af. Het nadeel is echter groot en groeiende: de capaciteit is beperkt. Bij extreme buien, die door klimaatverandering steeds vaker voorkomen, loopt het riool over.
Dit leidt tot wateroverlast in straten en kelders. Bovendien pompen we kostbaar regenwater energieverslindend op en lozen we het direct, terwijl we in droge periodes juist worstelen met watertekorten.
Infiltratieriolering: De Stille Kracht
Waar de traditionele riolering het water afvoert, doet infiltratieriolering het tegenovergestelde: het brengt het water lokaal terug in de bodem. Dit is een systeem waarbij de bodem als buffer fungeert.
Bij infiltratieriolering worden vaak speciale buizen gebruikt die niet alleen water afvoeren, maar het ook laten infiltreren. Denk aan zinkende putten of speciale infiltratiekratten onder de grond. Een bekend voorbeeld van een toepassing hiervan is het systeem van Hering of Wavin, waarbij de buis is omgeven door een laag grind.
Het water stroomt de buis in, maar kan ook via de bodem wegzakken.
Het grote voordeel is dat het de druk op het riool verlaagt. Doordat het water lokaal de grond in gaat, verdampt het later via planten of stroomt het langzaam af naar het grondwater. Dit helpt tegen wateroverlast én tegen droogte. Een droge bodem kan namelijk meer water opnemen dan een verzadigde.
Het is een circulair idee: water valt, wordt opgevangen, en blijft beschikbaar voor de natuur of het grondwater. Er zitten echter wel voorwaarden aan.
Niet elke bodem is geschikt. Op kleigrond of in gebieden met een hoge grondwaterstand kan infiltratie moeilijk zijn. Ook de waterkwaliteit is een aandachtspunt; vuil water mag niet zomaar de bodem in zonder dat het wordt gezuiverd.
Wadi’s: De Groene Aders in de Stad
Een wadi, of Water Afvoer Door Infiltratie, is een specifieke vorm van infiltratie, maar dan bovengronds. Het is een groene greppel of laagte in het landschap, vaak beplant met waterminnende vegetatie.
Wadi’s werken als een spons. Na een bui vangen ze het water op dat van verschillende soorten verharding afkomstig is.
In plaats van direct het riool in te gaan, stroomt het water de wadi in. Door de structuur van de bodem en de wortels van de planten zakt het water langzaam weg. In droge periodes blijft de wadi vaak nog vochtig, wat helpt tegen de hitte in de stad.
Wadi’s zijn visueel aantrekkelijk en dragen bij aan de biodiversiteit. Ze bieden onderdak aan insecten en vogels.
In steden zoals Utrecht en Rotterdam zie je steeds vaker wadi’s naast fietspaden of in parken. Ze zijn een direct antwoord op de vraag naar meer groen en een betere waterhuishouding. Qua kosten zijn wadi’s vaak goedkoper dan ondergrondse infiltratiesystemen, omdat er minder graafwerk nodig is. Wel is er meer ruimte voor nodig, wat in dichtbebouwde gebieden een uitdaging kan zijn.
Vergelijking: Harde versus Zachte Maatregelen
Om de verschillen scherp te krijgen, vergelijken we de drie systemen op een aantal belangrijke punten. De traditionele riolering is sterk in het snel afvoeren van water, maar zwak bij extreme piekbuien. Het systeem raakt snel overbelast.
Capaciteit en Weerbestendigheid
Infiltratieriolering en wadi’s zijn juist sterk in het bufferen. Ze vertragen de afvoer, waardoor de piek wordt afgevlakt.
Kosten en Onderhoud
Dit maakt ze beter bestand tegen de extremere buien van de toekomst. Traditionele riolering kent hoge aanlegkosten (graafwerk, materialen) maar is vaak onderhoudsarm op de korte termijn.
Infiltratieriolering vraagt om specifieke kennis van de bodem en kan op de lange termijn verstoppingen veroorzaken als het niet goed wordt onderhouden. Wadi’s zijn qua aanleg vaak goedkoper, maar vragen wel regelmatig maaiwerk en controle op de waterafvoer. Ze zijn gevoeliger voor zwerfvuil en slib.
Duurzaamheid en Klimaat
Hier scoren infiltratiesystemen en wadi’s significant beter. Ze verlagen de watertemperatuur die het riool in stroomt (belangrijk voor de ecologie), verhogen de biodiversiteit en zorgen voor verkoeling door verdamping.
Traditionele riolering is een gesloten systeem dat niets toevoegt aan het lokale ecosysteem. Bovendien gaat kostbaar drinkwater verloren als regenwater direct wordt afgevoerd zonder hergebruik.
De Toekomst: Combinatie is het Toverwoord
Hoewel de vergelijking lijkt op een wedstrijd tussen twee tegenstanders, is de werkelijkheid dat we beide systemen nodig hebben.
Een stad kan niet volledig draaien op alleen wadi’s; de ruimte is te beperkt en de bodem is niet overal geschikt. En een traditioneel riool alleen is te kwetsbaar voor de nieuwe klimaatnormen. De beste aanpak is een hybride systeem. Denk aan een straat waar het hemelwater via een infiltratieriolering de bodem in gaat, maar waarbij de noodzakelijke afvoer via het riool wordt geregeld voor extreme situaties.
Wadi’s fungeren dan als de groene bufferzones die de druk verlagen. Projecten zoals “Klimaatbestendig Bouwen” laten zien dat dit werkt.
Door wadi’s aan te leggen naast bestaande riolering, wordt de capaciteit van het riool aanzienlijk ontlast.
In sommige wijken wordt tot 70% van het hemelwater lokaal verwerkt, waardoor de traditionele riolering alleen nog maar het vuile water hoeft af te voeren.
Conclusie
De keuze tussen wadi’s, infiltratieriolering en traditionele riolering is niet zwart-wit. Het gaat erom hoe je de waterhuishouding inricht op een manier die past bij de toekomst. Waar de traditionele riolering de focus legt op afvoer, leggen infiltratiesystemen en wadi’s de focus op opvang en hergebruik.
Voor steden en gemeenten betekent dit dat de klassieke grijze infrastructuur langzaam moet worden aangevuld met groene oplossingen. Het resultaat?
Een stad die beter bestand is tegen hoosbuien, minder last heeft van droogte en er bovendien een stuk groener en aantrekkelijker uitziet. De toekomst van waterbeheer ligt in het slim combineren van deze werelden.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de belangrijkste voordelen van infiltratieriolering ten opzichte van traditionele riolering?
Infiltratieriolering biedt een duurzamer alternatief dan traditionele riolering. In plaats van het water direct af te voeren, laat het het water lokaal terug in de bodem infiltreren, waardoor de druk op het riool vermindert en de capaciteit wordt vergroot.
Hoe werkt een wadi en wat is het verschil met een infiltratieput?
Dit is vooral belangrijk gezien de toenemende frequentie van hevige regenval. Een wadi is een natuurlijke, vaak komvormige verlaging in het landschap die water opvangt tijdens regenval.
Waarom is de keuze voor infiltratieriolering steeds vaker een combinatie van beide systemen?
Het water infiltreren in de bodem, waardoor de belasting van het riool vermindert. Een infiltratieput is daarentegen een kunstmatig element dat specifiek is ontworpen om water te verzamelen en te infiltreren, vaak met een drainagekoffer en filterbed. De combinatie van traditionele en infiltratieriolering is een slimme oplossing voor de toenemende wateroverlast.
Wat zijn de beperkingen van traditionele riolering, vooral gezien klimaatverandering?
Door het hemelwater eerst via wadi’s en infiltratieriolering te laten infiltreren, wordt de belasting van het riool verminderd en wordt de kans op overstromingen kleiner. Dit is een flexibele aanpak die past bij de veranderende klimatologische omstandigheden. Traditionele riolering heeft een beperkte capaciteit en kan snel overbelast raken bij hevige regenval, wat leidt tot wateroverlast. Door klimaatverandering worden deze extreme buien vaker, waardoor het rioolstelsel steeds meer onder druk komt te staan en de noodzaak voor alternatieve oplossingen groeit.
Wat is het verschil tussen gemengde en gescheiden riolering?
In oudere wijken is vaak sprake van een gescheiden riolering, waarbij afvalwater (van toiletten en keukens) en regenwater via aparte pijpleidingen worden afgevoerd.
In nieuwbouw is vaak een gemengd stelsel gebruikt, waarbij alle water via één pijpleiding stroomt. De voorkeur gaat nu steeds meer naar een combinatie van beide systemen, waarbij infiltratie wordt toegepast.