De aarde warmt op, en we merken het allemaal. Extreem weer, zoals overstromingen, snelle hittegolven en langdurige droogtes, komt steeds vaker voor. De traditionele oplossingen?
▶Inhoudsopgave
Denk aan betonnen dijken, airco’s en waterkerende muren. Vaak zijn deze duur, niet duurzaam en soms zelfs slecht voor het milieu.
Gelukkig is er een slimmere, groenere manier: Natuurgebaseerde oplossingen, of kortweg NbS. Dit houdt in dat we de natuur zelf gebruiken om risico’s te verkleinen en ons aan te passen aan het veranderende klimaat. In dit artikel lees je hoe dat werkt, waarom het nodig is en hoe we het in de praktijk brengen.
Wat zijn Natuurgebaseerde Oplossingen (NbS)?
Stel je voor dat je in plaats van een stenen muur te bouwen tegen een overstroming, een mangrovebos plant.
Of dat je in de stad groene daken aanlegt om de hitte tegen te houden. Dat is de kern van NbS. Het draait om het inzetten van natuurlijke ecosystemen om problemen op te lossen die we normaal met bakstenen en staal zouden aanpakken.
De Verenigde Naties omschrijft NbS als acties die de natuur gebruiken om klimaatverandering te bestrijden, biodiversiteit te beschermen en mensen te helpen. In plaats van de natuur te blokkeren, werken we er juist mee samen.
We bouwen niet tegen de rivier in, maar geven de rivier ruimte om te stromen.
Resultaat: een veerkrachtigere wereld waar zowel mens als dier baat bij heeft.
Soorten Natuurgebaseerde Oplossingen
NbS is een breed begrip. Het omvat alles van landbouw tot stedenbouw.
1. Bosherstel en Agroforestry
Hieronder de belangrijkste categorieën die nu al impact maken. Bomen zijn de ouderwetse airco’s van de planeet. Bosherstel is een van de krachtigste manieren om koolstofdioxide uit de lucht te halen en op te slaan in de bodem.
Het herstellen van ontboste gebieden is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor de lokale temperatuur en regenval. Agroforestry is hier een slimme variant van.
2. Wetlanden en kustecosystemen
Hierbij worden bomen en struiken gecombineerd met gewassen op het land. Dit zorgt voor betere bodems, minder waterverlies en minder behoefte aan chemische kunstmest.
Organisaties zoals TerrAfrica werken in Afrika aan grootschalige bosprojecten waarbij lokale gemeenschappen betrokken worden. Onderzoek toont aan dat herbebossing in Afrika de temperatuur lokaal met 2 tot 3 graden kan verlagen en de regenval met wel 10 tot 20 procent kan verhogen. Moerassen, mangroven en zandduinen zijn van nature waterwerkers. Ze fungeren als natuurlijke spons.
Bij hevige regen absorberen ze water, en bij stormvloeden beschermen ze de kustlijn tegen erosie. Mangroven zijn hier de sterren van.
3. Grondwaterherstel en infiltratie
Ze groeien in kustgebieden en houden de zee tegen. Een hectare mangroven kan tot 100 ton koolstofdioxide per jaar opslaan, wat een enorme bijdrage levert aan de klimaatbestrijding. Projecten zoals het Mangrove Action Plan zetten zich wereldwijd in voor de bescherming en herstel van deze ecosystemen.
Ook in Nederland zien we dat de bescherming van wetlands, zoals de Oostvaardersplassen, helpt bij het reguleren van waterstanden.
Water moet kunnen stromen en zakken, niet alleen maar weggepompt worden. Het herstellen van rivieren en beken zorgt ervoor dat grondwaterpeilen stijgen, wat essentieel is tijdens droge periodes. Infiltratie is het proces waarbij regenwater langzaam de bodem inzakt.
Dit voorkomt overstromingen en verbetert de waterkwaliteit. Technieken zoals ‘bioengineering’ – het gebruik van planten om oevers te versterken – worden steeds populairder.
4. Stedelijke NbS
In Californië, een staat die kampt met extreme droogte, laten projecten zien dat het herstel van rivierbeddingen de overstromingsrisico’s verlaagt en de watervoorraden aanvult. Steden worden heter. Betonnen jungles slaan de warmte op en geven die langdurig af.
NbS bieden hier een oplossing door groen toe te voegen aan de stad. Voorbeelden zijn groene daken, geveltuinen, parken en waterdoorlatende bestrating.
Een groen dak kan de temperatuur in een gebouw aanzienlijk verlagen en zorgt ervoor dat regenwater niet direct het riool in stroomt.
Organisaties zoals C40 Cities en ICLEI helpen steden over de hele wereld bij het ontwikkelen van deze groene infrastructuur. Onderzoek laat zien dat stadsparken de omgevingstemperatuur met 3 tot 5 graden kunnen verlagen.
Toepassingen van NbS in Klimaatadaptatie
Hoe passen we deze oplossingen toe in de praktijk? NbS zijn breed inzetbaar en helpen in verschillende sectoren.
1. Landbouw
De landbouw moet anders om te overleven in een warmer klimaat. Duurzame landbouwpraktijken, zoals het planten van bomen op akkers (agroforestry) en beter bodembeheer, zorgen ervoor dat de bodem vocht vasthoudt. Dit maakt gewassen beter bestand tegen droogte.
Het diversifiëren van gewassen vermindert het risico op misoogsten. Organisaties zoals het World Agroforestry Centre (ICRAF) werken aan methoden die boeren helpen om natuurlijke processen in te zetten voor een betere oogst zonder afhankelijk te zijn van zware chemicaliën.
2. Waterbeheer
Watermanagement is een speerpunt van klimaatadaptatie. NbS bieden hier simpele maar effectieve oplossingen. Het herstellen van wetlands en rivierduinen zorgt ervoor dat water langer vastgehouden wordt in het landschap. In plaats van het verbreden van kanalen, wordt er steeds vaker gekozen voor het toepassen van klimaatadaptief ontwerpen: de acht principes voor waterberging in natuurgebieden.
Dit verlaagt de waterstand bij hevige regen en vult de grondwaterlagen aan tijdens droogte. De Global Water Partnership promoot deze methoden wereldwijd als standaard voor duurzaam waterbeheer.
3. Stedelijke Infrastructuur
In steden gaat het om het veranderen van het ‘hitte-eiland effect’. Door het integreren van NbS in de stedenbouw, zoals het aanleggen van wadi’s (waar water tijdelijk kan blijven staan) en groene straten, kan de stad hittestress in stedelijke gebieden effectief aanpakken en beter tegen extreme regenbuien. De Verenigde Naties (UN-Habitat) stimuleert steden om deze groene infrastructuur te omarmen.
Het gaat hier niet alleen om parken, maar om een integrale aanpak waarbij water, groen en gebouwen samenwerken om de leefbaarheid te vergroten.
4. Kustbescherming
Voor kustgebieden is de zeespiegelstijging een directe bedreiging. Traditionele oplossingen zoals dammen zijn duur en eindig. Natuurlijke kustverdediging, zoals het herstel van zandstranden, duinen en mangroven, is een duurzamere oplossing.
Deze ecosystemen groeien mee met de zeespiegelstijging en bieden bescherming tegen golven. In Nederland werken we al eeuwenlang met water, maar de nieuwste inzichten combineren harde keringen met zachte, natuurlijke buffers zoals de Zandmotor bij Den Haag.
Uitdagingen bij de Implementatie van NbS
Hoewel NbS veelbelovend is, zitten er ook haken en ogen aan. De implementatie verloopt niet altijd soepel.
1. Financiering
Natuurlijke oplossingen vereisen vaak initiële investeringen. Het aantrekken van geld kan lastig zijn, vooral in ontwikkelingslanden.
Traditionele investeerders zijn soms terughoudend omdat de opbrengst op de lange termijn ligt en minder tastbaar is dan een betonnen muur. Er zijn gelukkig nieuwe financieringsmodellen, zoals ‘blended finance’, waarbij publiek en privaat geld wordt gecombineerd. De Green Climate Fund is een belangrijke speler die projecten in ontwikkelingslanden ondersteunt. NbS vraagt om specifieke kennis.
2. Kennis en Expertise
We moeten begrijpen hoe ecosystemen functioneren voordat we ze inzetten. Lokale gemeenschappen en experts moeten samenwerken om te zorgen dat een project aansluit bij de omgeving.
Instituten zoals de CSIRO in Australië doen veel onderzoek naar de effectiviteit van NbS. Het is cruciaal dat deze kennis gedeeld wordt, zodat we niet het wiel opnieuw uitvinden. Het combineren van natuur met bestaande stenen infrastructuur is complex.
3. Integratie met Bestaande Infrastructuur
Een groene oever moet bijvoorbeeld wel stevig genoeg zijn om een kade te beschermen. Dit vraagt om een holistische benadering waarbij landschapsarchitecten, waterbouwkundigen en ecologen samenwerken.
De European Green Deal zet in op het integreren van NbS in sectoren zoals landbouw en stedenbouw.
4. Monitoring en Evaluatie
Dit vraagt om nieuwe wetgeving en flexibiliteit in bestemmingsplannen. Hoe weten we of een NbS-project werkt? Er is een behoefte aan betrouwbare indicatoren om de impact te meten.
Is de temperatuur gedaald? Is het waterpeil gestegen?
Zijn er meer insecten? Organisaties zoals de Global Nature-Based Solutions Alliance werken aan gemeenschappelijke kaders om deze resultaten te meten.
Zonder data kunnen we niet sturen op verbetering. Natuurgebaseerde oplossingen bieden een hoopvol perspectief, zeker nu er diverse klimaatadaptatie subsidies voor gemeenten en woningeigenaren beschikbaar zijn.
Door de kracht van de natuur te gebruiken, bouwen we aan een wereld die beter bestand is tegen extreme weersomstandigheden. Het succes hangt af van samenwerking: overheden, bedrijven, wetenschappers en burgers moeten de handen ineen slaan om de natuur haar werk te laten doen.